Psixoloqa müraciət etməkdən niyə çəkinirik?
Bir çox insanın psixoloqa müraciətin nə üçün vacib olduğunu tam anlamamasının səbəblərindən biri də bu peşənin mahiyyət etibarilə məxfi olması və kənar şəxslər üçün qapalı qalmasıdır. Məhz bu səbəbdən psixoloq kabinetinin qapıları arxasında nələrin baş verdiyi ilə bağlı insanlarda müəyyən sirli təsəvvürlər və müxtəlif fərziyyələr formalaşır.
Həkimin işi və onun insan orqanizminin fiziki proseslərinə müdaxiləsi bizə kifayət qədər aydın olsa da, psixoloqun konkret olaraq nə ilə məşğul olduğunu hər zaman təsəvvür etmək asan olmur. Bəzən bu peşə hətta ezoterika qədər sirli və anlaşılmaz görünə bilir.
Psixoterapiyanın necə keçməsi ilə bağlı təsəvvürlərimizə filmlər və seriallar da təsir göstərir. Onlarda terapiya prosesi adətən pasiyentin divanda uzanaraq psixoloqla söhbət etməsi şəklində təqdim olunur. Psixoloq isə dərin psixoloji prosesləri anlamağa kömək edən peşəkar mütəxəssisdən daha çox məsləhətçi obrazında göstərilir. Belə təsvirlər psixoloq peşəsi haqqında yanlış təsəvvürlər yarada və bu dəstəyi almağı düşünən insanlarda əsassız gözləntilər formalaşdıra bilər.
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hər 4 insandan 1-i həyatı boyu psixi pozuntularla qarşılaşır. Bu fakt psixoloji yardımın həyatımızda nə qədər əhəmiyyətli yer tutduğunu göstərir. Bununla yanaşı, araşdırmalar insanların 50%-dən çoxunun psixoloq konsultasiyasının necə keçdiyini belə bilmədiyini ortaya qoyur. Belə olduqda isə psixoloqa müraciətin əhəmiyyətini anlamaq da çətinləşir.
Bir çox insan düşünür ki, psixoloq ilk görüşdən etibarən ona dərin və çətin suallar verməyə başlayacaq və ya bütün problemlərini dərhal həll edəcək bir növ «sehrli dərman» təklif edəcək.
Bütün bu yanlış təsəvvürlər psixoterapiyaya qarşı ehtiyatlı münasibət və hətta müəyyən qorxu yarada bilər. Məsələn, insan seans zamanı bölüşdüyü şəxsi və emosional məlumatların üçüncü şəxslərə açıqlanacağından narahatlıq keçirə bilər.
Bəs əslində necədir?
Əslində, psixoterapiya prosesi ilk baxışda göründüyündən daha sistemli və çoxşaxəlidir. Mütəxəssisin istifadə etdiyi yanaşmadan asılı olaraq konsultasiyalar müxtəlif metodlar əsasında aparıla bilər. Bunlara koqnitiv-davranış terapiyası, geştalt-terapiya və art-terapiya daxildir.
Terapiya prosesində cari emosiyalar üzərində işləmək, keçmiş təcrübələri araşdırmaq, ünsiyyət bacarıqlarını inkişaf etdirmək, hətta həyatın mənasına və ona baxışımıza yenidən nəzər salmaq da mümkündür.
Psixoloq insana hazır məsləhətlər verən şəxs deyil. O, yeni baxış bucaqları qazanmağa, öz hiss və düşüncələrini daha yaxşı anlamağa kömək edən bir bələdçidir. Eyni zamanda, şəxsi inkişaf və özünü daha dərindən tanımaq üçün təhlükəsiz bir mühit yaradır.
Yeri gəlmişkən, psixoloqların əksəriyyətinin filmlərdə gördüyümüz məşhur divanı da yoxdur. Məsələn, klinik psixoloq adətən tibb müəssisələrində qəbul aparır. Yəni endokrinoloq və ya LOR həkimi kimi eyni tibbi şəraitdə çalışır.
Sadə bir nümunə
Başqa sözlə, bir kabinetdə həkim uşağın boğazını müayinə etdiyi zaman, qonşu kabinetdə fərqli profilli mütəxəssis insan orqanizminin ən mürəkkəb və heyrətamiz mexanizmlərindən biri olan psixikanın fəaliyyətinin bərpasına kömək edir.
Psixoloq əslində nə üçün lazımdır?
Həyatımızın çətinləşdiyi, emosional fırtınalar və böhranlarla üzləşdiyimiz dövrlərdə psixoloq öz hisslərimizi görməyə, onları anlamağa, qəbul etməyə və sağlam şəkildə yaşamağa kömək edə bilər.
Emosional fırtınanı sakitləşdirmək
Çox vaxt öz hiss və düşüncələrimizi müstəqil şəkildə anlamaq o qədər də asan olmur. Məhz belə anlarda mütəxəssis dəstəyinə ehtiyac duya bilərik.
Psixologiyanın əsas mövzularından biri emosiyalardır. Bəzən hisslərimiz o qədər qarışıq və mürəkkəb olur ki, onları anlamaqda çətinlik çəkirik. Bu emosiyaları tanımağı və onlara düzgün ad verməyi öyrənmək psixoloqa müraciət etməyin əsas səbəblərindən biridir.
— Bir qadın daim narahatlıq hissi keçirirdi, lakin bu narahatlığın haradan qaynaqlandığını müəyyən edə bilmirdi. Psixoloqla işlədiyi müddətdə narahatlığının həyatında nəzarətin olmaması, plansızlıq və qərarlarında yaşadığı xaos hissi ilə əlaqəli olduğunu anladı. Bu əlaqəni dərk etdikdən sonra müəyyən vəziyyətlərə münasibətini dəyişməyə başladı və narahatlığı tədricən azaldı.
Bu nümunə yaşadığımız emosiyaların mənbəyini müəyyən edə bilmədiyimiz, qeyri-müəyyənlik içində qaldığımız zaman psixoloq dəstəyinin nə üçün vacib olduğunu göstərir.
Hər hissə düzgün ad vermək
Öz emosiyalarımızı anlamaq, eyni zamanda onları düzgün şərh etməyi öyrənmək deməkdir. Bu yolda psixoloq insanın daxili dünyasını daha yaxşı tanımasına kömək edən müxtəlif üsullardan, məsələn, gündəlik tutmaqdan və ya art-terapiyadan istifadə edə bilər.
— Bir rəssam yaradıcılıq böhranı yaşayırdı. Psixoloq ona hisslərini ifadə etmək və yaşadığı böhranı daha yaxşı anlamaq üçün rəsm çəkməyi təklif etdi. Bu praktika ona yenidən yaradıcılığa qayıtmağa və daxili maneələrinin arxasında nələrin dayandığını görməyə kömək etdi.
Ağır böhranı və ya itkini geridə qoymaq
Psixoloq travma yaşamış və ya həyatının çətin bir mərhələsindən keçən insanlara da mühüm dəstək göstərir. Məsələn, boşanma yaşamış insan özünü boşluqda hiss edə, emosional ağrı ilə mübarizə aparmaqda çətinlik çəkə bilər.
— Çətin boşanma prosesindən keçmiş bir qadın psixoloqa müraciət etdi. Mütəxəssisin empatiyası və dəstəyi sayəsində o, öz emosiyalarını daha yaxşı anlamağa və bu vəziyyətin son deyil, yeni bir başlanğıc ola biləcəyini qəbul etməyə başladı. Öz hissləri və gələcək məqsədləri üzərində işlədikcə şəxsi inkişafı və psixoloji rifahı üçün yenidən güc tapdı.
«Heç kim məni başa düşmür» dediyimiz zaman dəstək almaq
Həyatın çətin anlarında hər birimizin anlayışa və dəstəyə ehtiyacı olur. Belə vaxtlarda psixoloq yaşadığımız çətinliklərin öhdəsindən gəlmək üçün bizə dayaq ola bilər.
— Gənc bir kişi işini itirmiş və depressiv vəziyyətə düşmüşdü. Heç kimdən dəstək ala bilmədiyini düşünür, özünü tənha hiss edirdi. Psixoloqa müraciət etməyə isə tələsmirdi, çünki belə bir vəziyyətdə psixoloqun ona necə kömək edə biləcəyini təsəvvür etmirdi.
Nəhayət, özünü tükənmiş hiss etdikdən sonra konsultasiyaya yazılmaq qərarına gəldi. Müntəzəm görüşlər ona yaşadığı vəziyyəti qəbul etməyə, özünəinamını bərpa etməyə və yeni iş axtarmaq üçün lazımi addımları atmağa kömək etdi. Nəticədə o, yeni iş tapmaqla yanaşı, yaşadığı təcrübənin həyatında müsbət dəyişikliklər üçün bir fürsət ola biləcəyini də anladı.
Özünü inkişaf etdirmək və yeni hədəflərə çatmaq
Psixoloqla iş yalnız mövcud problemlərin həlli ilə məhdudlaşmır. Bu proses həm də şəxsi inkişaf üçün bir fürsətdir. Hər seansla insan öz güclü tərəflərini daha yaxşı tanımağa və qarşısında yeni imkanlar görməyə başlayır.
— Özünəinamının aşağı olmasından əziyyət çəkən bir qadın psixoloqa müraciət etdi. Seanslar zamanı o, çatışmazlıqlarını qəbul etməyi və öz nailiyyətləri ilə fəxr etməyi öyrəndi. Nəticədə uzun müddətdir arzuladığı sahədə yeni karyera qurmağa başladı.
Vəziyyətə kənardan baxmağı öyrənmək
Psixoloqla işləməyin mühüm üstünlüklərindən biri də insanın öz həyatına və problemlərinə kənardan baxmaq imkanı qazanmasıdır. Çünki bəzən hadisələrin birbaşa içində olduğumuz üçün vəziyyəti obyektiv qiymətləndirmək qabiliyyətimizi itiririk.
— Təsəvvür edin ki, gənc bir qadın iş və ailə öhdəlikləri arasında qalıb. Özünü yorğun və bədbəxt hiss edir, lakin bu hisslərin dəqiq səbəbini müəyyənləşdirə bilmir.
İlk görüşdə psixoloq ona vəziyyəti təhlil etməyə və narahatlıqlarının bir çoxunun real problemlərdən deyil, özünə göstərdiyi daxili təzyiqdən qaynaqlandığını anlamağa kömək edir.
Görüşlərin birində qadın bəzən tək qalmaq istədiyinə görə özünü günahkar hiss etdiyini bölüşür. Psixoloq ona istiqamətləndirici suallar verərək özünə vaxt ayırmağın yalnız normal deyil, həm də zəruri olduğunu dərk etməsinə kömək edir.
Bu yeni baxış tədricən onun özünə münasibətini dəyişir və emosional vəziyyətinin yaxşılaşmasına şərait yaradır.
Mühakimə olunmaq qorxusu olmadan özünü ifadə etmək
Psixoloqun əsas vəzifələrindən biri insanın öz hiss və düşüncələrini mühakimə olunmaq qorxusu yaşamadan bölüşə biləcəyi təhlükəsiz bir mühit yaratmaqdır.
— Bir qadın uşaqlığı və ailə münasibətləri ilə bağlı çox şəxsi qorxularını bölüşməyə başladı. Bu, onun həyatında özündən başqa heç kimlə danışa bilmədiyi mövzular haqqında ilk dəfə bu qədər açıq danışdığı an idi.
Hər görüşdə o, getdikcə daha çox açılır, anlaşılmayacağından, mühakimə olunacağından və ya hisslərinin əhəmiyyətsiz hesab ediləcəyindən qorxmadan öz yaşantılarını bölüşə bilirdi.
Psixoterapiya insana yalnız emosiyalarını ifadə etməkdə deyil, həm də özünü daha dərindən tanımaqda kömək edir. İnsan danışmağa başladıqca bəzən axtardığı sualların cavablarını elə öz daxilində tapa bildiyini də görür.
Beləliklə, psixoloqa nə üçün ehtiyac duyduğumuz barədə düşünərkən vacib bir məqamı görürük: psixoloq insana özünü sərbəst ifadə etmək, daxili ziddiyyətlərini anlamaq və onlarla işləmək imkanı verən təhlükəsiz bir məkan yaradır.