Mənanın susduğu yerdə
Bəzən insan həyatına kənardan baxanda hər şey qaydasında görünür: işi var, gündəlik rutini davam edir, sosial əlaqələri mövcuddur. Amma buna baxmayaraq, daxilində izah etməkdə çətinlik çəkdiyi bir boşluq hissi qalır. Sanki həyat davam edir, amma insan onun içində tam iştirak etmir.
Ekzistensial psixoterapiya bu vəziyyəti insanın həyatın əsas reallıqları ilə üzləşməsi zamanı yaranan daxili gərginlik və mənalandırma çətinliyi kimi izah edir (Yalom, 1980).
Bu hissin maraqlı tərəfi odur ki, çox vaxt onun aydın görünən bir səbəbi olmur. İnsan nə böyük bir itki yaşayır, nə də ciddi bir problemlə qarşılaşır. Buna baxmayaraq, “nəsə çatmır” hissi davam edir. Burada əsas məsələ hadisələrin özü deyil, insanın onlara verdiyi mənadır. İnsan yaşadıqlarını daxili dəyərləri ilə uyğunlaşdıra bilmədikdə emosional doyum azalır və boşluq hissi meydana çıxır.
Ekzistensial yanaşmaya görə bu vəziyyət insan həyatının dörd əsas reallığı ilə bağlıdır: sonlu olmaq, seçim azadlığı, tənhalıq ehtimalı və həyatın əvvəlcədən müəyyən edilmiş sabit mənasının olmaması. İnsan bu reallıqlardan uzaqlaşmağa çalışdıqca daxili gərginlik artır və psixoloji boşluq daha aydın hiss olunur.
Bu zaman insanlar tez-tez belə ifadələr işlədirlər: “Hər şeyim var, amma yenə də boşluq hiss edirəm”, “Niyə belə hiss etdiyimi başa düşmürəm”.
Əslində problem hissin özü deyil, insanın onunla qurduğu münasibətdir. Bəzən biz həyatımızı avtomatik rejimdə yaşayırıq. Qərarlar vərdişlərə əsaslanır, dəyərlər isə arxa plana keçir. Zamanla bu vəziyyət insanın öz həyatından emosional olaraq uzaqlaşmasına səbəb olur. Nəticədə insan özünü sanki öz həyatının içində deyilmiş kimi hiss edir.
Bu hissə yalnız çətinlik kimi deyil, həm də bir siqnal kimi baxmaq mümkündür. O, insana göstərir ki, həyatında yenidən nəzərdən keçirilməsi, dərinləşdirilməsi və mənalandırılması lazım olan sahələr var. Bəzən boşluq hissi itki deyil, istiqamət dəyişmək ehtiyacının göstəricisi olur.
Nəticə etibarilə, daxili boşluq insanın zəifliyi deyil, onun şüurlu bir varlıq olmasının nəticəsidir. Bu hiss narahatlıq yaratsa da, eyni zamanda insanı daha autentik yaşamağa, öz dəyərlərini yenidən nəzərdən keçirməyə və həyatına daha dərin məna qazandırmağa sövq edə bilər.